Jak działa ESOP w spółce z o.o.
ESOP to program, w którym pracownicy i współpracownicy dostają szansę na udziały w spółce po określonym czasie pracy albo po osiągnięciu celów. W spółce akcyjnej służą do tego warranty i opcje. Spółka z o.o. takich instrumentów nie ma, więc program buduje się umownie: spółka albo wspólnicy zobowiązują się sprzedać lub objąć udziały uczestnikowi, gdy spełni warunki.
W praktyce są trzy popularne konstrukcje. Pierwsza to pula udziałów zarezerwowana w podwyższonym kapitale i obejmowana w transzach. Druga to opcja kupna udziałów od istniejących wspólników po ustalonej cenie. Trzecia to udziały w całości przyznane z góry, ale z prawem odkupu, jeśli uczestnik odejdzie przed końcem okresu vestingu.
Pierwszy krok to cap table z pulą dla zespołu
Zanim ktokolwiek podpisze regulamin, trzeba wiedzieć, ile procent spółki jest na stole. Najczęściej rezerwuje się od kilku do kilkunastu procent, zależnie od etapu spółki i liczby osób. Pula zjada udziały istniejących wspólników, więc przed decyzją warto zobaczyć, jak wygląda tabela po przyznaniu całości i po kolejnej rundzie.
Tabelę, w której widać wspólników, pulę i rozwodnienie, składa kreator cap table i ESOP. Zmiana liczby udziałów przelicza procenty i przenosi dane do dokumentów, więc nie siedzisz nad arkuszem i nie poprawiasz ręcznie każdej wersji umowy.
Uchwała wspólników i zmiany w umowie spółki
Jeśli pula ma powstać z nowych udziałów, potrzebne jest podwyższenie kapitału zakładowego, a więc uchwała wspólników i zmiana umowy spółki w formie aktu notarialnego. Dokumenty do tego kroku opisujemy w podwyższeniu kapitału zakładowego. Wspólnicy dotychczasowi mają prawo pierwszeństwa objęcia nowych udziałów, więc uchwała musi albo je wyłączyć, albo wskazać, że uczestnicy programu obejmują udziały w ramach wyłączenia.
Gdy pula pochodzi z udziałów już istniejących, wystarczy umowa wspólników i umowa z uczestnikiem. Przy tej drodze trzeba sprawdzić, czy umowa spółki ogranicza zbywanie udziałów, bo przy ograniczeniach potrzebna bywa zgoda spółki.
Vesting, cliff i odejście uczestnika
Sedno programu to harmonogram nabywania praw. Najczęściej przyjmuje się cztery lata z rocznym cliffem, czyli pierwsza transza dopiero po roku pracy, potem miesięcznie albo kwartalnie. Do tego dochodzi zapis, co się dzieje przy odejściu: uczestnik, który odchodzi w dobrych okolicznościach, zachowuje to, co nabył, a udziały nienabyte wracają do puli.
Przy udziałach już wydanych kluczowy jest mechanizm odkupu po określonej cenie. Bez niego odchodzący pracownik zostaje wspólnikiem z prawem głosu i do dywidendy, a to najczęstszy problem, który wychodzi przy pierwszej rundzie inwestycyjnej. Szerzej piszemy o tym w tekście o vestingu w spółce z o.o..
- okres vestingu i długość cliffu,
- cena objęcia lub nabycia udziałów i sposób jej ustalenia,
- zasady dla good leaver i bad leaver,
- prawo odkupu i wycena udziałów po odejściu,
- zakaz zbywania udziałów do czasu zakończenia programu.
Jak wygląda opodatkowanie uczestnika
Program, w którym uczestnik dostaje udziały bez zapłaty ceny rynkowej, może wywołać przychód po jego stronie. Dokładne skutki zależą od konstrukcji i od tego, czy uczestnik jest pracownikiem, czy współpracownikiem na B2B. Dlatego przed wdrożeniem warto zasięgnąć opinii doradcy podatkowego i porównać koszt takiej konsultacji z kosztem błędu.
Nasz kreator nie zastępuje doradztwa podatkowego, ale składa dokumenty tak, by cena nabycia, daty i warunki były spójne w uchwale, regulaminie i umowie uczestnika. Spójność to połowa pracy doradcy, resztą jest ocena skutków dla konkretnej osoby.
Ile kosztuje wdrożenie ESOP u prawnika i w kreatorze
Kancelaria wycenia program zwykle ryczałtem za zestaw: regulamin, uchwałę, wzór umowy z uczestnikiem i zmiany w umowie spółki. Cena rośnie z liczbą uczestników, wariantów i wymogów inwestora. Do tego dochodzi opłata notarialna i sądowa za zmianę kapitału. Porównanie kosztów dla podobnego dokumentu znajdziesz w tekście ile kosztuje umowa wspólników.
W kreatorze dokumenty programu wchodzą w abonament spółki, a zmiany, kolejne transze i nowi uczestnicy to ponowne wygenerowanie dokumentu z uaktualnionych danych. Aktualne ceny podaje cennik. Dla zespołów, które planują rundę, istotne jest też, że tabela cap table jest od razu gotowa do pokazania inwestorowi.
Najczęstsze błędy przy wprowadzaniu ESOP
Pierwszy błąd to obietnica udziałów w mailu albo w ofercie pracy bez żadnej umowy. Uczestnik uważa, że ma prawo, spółka, że to tylko zachęta, a konflikt wybucha przy rozstaniu. Drugi to brak puli w cap table, więc kolejni uczestnicy dostają udziały kosztem założycieli bez uzgodnienia z nimi. Trzeci to brak odkupu, o którym pisaliśmy wyżej.
Czwarty błąd to nieprzemyślane rozwodnienie przed rundą inwestycyjną. Inwestor zwykle chce, żeby pula dla zespołu była utworzona przed jego wejściem, a nie z jego udziałów. Warto policzyć to wcześniej, zamiast negocjować pod presją. Jeśli planujesz też pozyskanie dofinansowania na rozwój, sprawdź, jakie dotacje dla firm pasują do twojej spółki, bo wniosek i program udziałowy mogą pojawić się w tym samym okresie.
Dokument, o którym mowa w artykule, składa kreator: Cap table i ESOP.